जेनेभा । सन् २०२५ मा पृथ्वीले संचित गरेको तापको मात्रा अहिलेसम्मकै उच्च स्तरमा पुगेको छ र यस प्रकारको तापवृद्धिका असर हजारौँ वर्षसम्म रहन सक्ने भन्दै संयुक्त राष्ट्रसंघले सोमबार चेतावनी दिएको छ ।
संयुक्त राष्ट्रसंघअन्तर्गतको विश्व मौसम तथा जलवायु निकायले सार्वजनिक गरेको वार्षिक विश्व जलवायु अवस्था प्रतिवेदनअनुसार सन् २०१५ देखि २०२५ बीचका ११ वर्ष नै अहिलेसम्मका सबैभन्दा तातो वर्षहरू रहेका छन् । उक्त निकायका अनुसार गत वर्ष सन् २०२५ पृथ्वीको तापक्रम सन् १८५० देखि १९०० को औसतभन्दा करिब १.४३ डिग्री सेल्सियसले बढी रहँदै दोस्रो वा तेस्रो सबैभन्दा तातो वर्ष बनेको थियो । संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिव एन्तोनियो गुटेरेसले ‘विश्व जलवायु आपतकालीन अवस्थामा पुगेको छ, पृथ्वी आफ्नो सीमाभन्दा बाहिर धकेलिँदैछ र सबै प्रमुख जलवायु सूचकहरू खतराको संकेत दिइरहेका छन्’ भन्दै चेतावनी दिएका छन् । उनले मानवजातिले लगातार ११ सबैभन्दा तातो वर्ष भोगिसकेको उल्लेख गर्दै अब यो संयोग नभई कार्य गर्नुपर्ने स्पष्ट सन्देश भएको बताएका छन् ।
यस प्रतिवेदनमा पहिलोपटक पृथ्वीको ऊर्जा असन्तुलन पनि समावेश गरिएको छ, जसले पृथ्वीमा प्रवेश गर्ने र बाहिर जाने ऊर्जाको दरलाई जनाउँछ । सामान्य अवस्थामा सूर्यबाट आउने ऊर्जा र पृथ्वीबाट बाहिरिने ऊर्जा लगभग बराबर हुन्छ, तर कार्बन डाइअक्साइड, मिथेन र नाइट्रस अक्साइड जस्ता ताप थुन्ने हरितगृह ग्यासहरूको मात्रा कम्तीमा ८ लाख वर्षयताकै उच्च स्तरमा पुगेपछि यो सन्तुलन बिग्रिएको प्रतिवेदनमा उल्लेख गरिएको छ । सन् १९६० देखि मापन सुरु भएयता पृथ्वीको ऊर्जा असन्तुलन निरन्तर बढ्दै आएको छ, विशेषगरी पछिल्लो २० वर्षमा तीव्र वृद्धि देखिएको छ र सन् २०२५ मा नयाँ उच्च स्तरमा पुगेको छ ।
निकायकी प्रमुख सेलेस्टे साउलोले वैज्ञानिक प्रगतिले ऊर्जा असन्तुलनबारे बुझाइ बढाएको बताउँदै मानव गतिविधिले प्राकृतिक सन्तुलनलाई गम्भीर रूपमा प्रभावित पारेको र यसको असर सयौँदेखि हजारौँ वर्षसम्म रहिरहने चेतावनी दिएकी छन् । संचित अतिरिक्त तापमध्ये ९१ प्रतिशतभन्दा बढी महासागरमा रहेको छ । प्रतिवेदनअनुसार सन् २०२५ मा महासागरको ताप सामग्री नयाँ उच्च स्तरमा पुगेको छ र सन् १९६० देखि २००५ को तुलनामा सन् २००५ देखि २०२५ बीच तापवृद्धिको दर दोब्बरभन्दा बढी भएको छ । महासागर तातिँदा समुद्री पारिस्थितिकी प्रणालीको क्षति, जैविक विविधताको ह्रास र कार्बन सोस्ने क्षमतामा कमी आउने जस्ता गम्भीर असर देखिन्छन् । यसले उष्णकटिबन्धीय आँधीलाई तीव्र बनाउनुका साथै ध्रुवीय क्षेत्रमा समुद्री बरफ पग्लिने प्रक्रियालाई पनि बढावा दिएको छ ।
एन्टार्कटिका र ग्रिनल्यान्डका हिमपाटहरूमा ठूलो मात्रामा ह्रास आएको छ भने सन् २०२५ मा आर्कटिक समुद्री बरफको औसत क्षेत्रफल उपग्रह युगकै सबैभन्दा कम वा दोस्रो कम स्तरमा पुगेको छ । सन् १९९३ मा उपग्रहबाट समुद्री सतह मापन सुरु भएदेखि विश्वको औसत समुद्री सतह करिब ११ सेन्टिमिटरले बढिसकेको छ र महासागरको तापवृद्धि तथा समुद्री सतह वृद्धि आगामी शताब्दीयौँसम्म जारी रहने प्रक्षेपण गरिएको छ । यसैबीच, विश्व मौसम अवस्था अझै ला निन्या नामक प्राकृतिक जलवायु प्रक्रियाको प्रभावमा रहेको छ, जसले प्रशान्त महासागरको केन्द्रीय र पूर्वी भागमा सतही तापक्रम घटाउँछ र हावा, दबाब तथा वर्षा ढाँचामा परिवर्तन ल्याउँछ । यसको विपरीत प्रभाव दिने एल निन्यो सँग मिलेर यी अवस्थाहरू आवधिक रूपमा परिवर्तन भइरहन्छन् । सन् २०२४ अहिलेसम्मकै सबैभन्दा तातो वर्ष बनेको थियो, जसमा तापक्रम औसतभन्दा करिब १.५५ डिग्री सेल्सियसले बढी थियो र त्यस वर्ष शक्तिशाली एल निन्योको प्रभाव थियो ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार सन् २०२६ को मध्यसम्म तटस्थ अवस्था रहने र वर्षको अन्त्यसम्म पुनः एल निन्यो विकसित हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ, जसका कारण सन् २०२७ मा फेरि तापक्रम उच्च हुन सक्ने सम्भावना रहेको छ । निकायकी उपप्रमुख को ब्यारेटले वर्तमान अवस्था अत्यन्त चिन्ताजनक चित्र भएको बताउँदै प्रस्तुत तथ्यांकहरूले मानिसहरूलाई कदम चाल्न प्रेरित गर्ने अपेक्षा व्यक्त गरेकी छन् । यद्यपि, यी सूचकहरू सकारात्मक दिशातर्फ नबढेको स्पष्ट रहेको उनले बताइन् । मध्यपूर्वमा जारी युद्ध र इन्धन मूल्य वृद्धिका बीच गुटेरेसले विश्वलाई सचेत रहन आग्रह गर्दै जीवाश्म इन्धनप्रतिको निर्भरता जलवायु मात्र होइन, विश्व सुरक्षा समेत अस्थिर बनाउने कारक बनेको बताएका छन् । उनले आजको प्रतिवेदनलाई चेतावनीका रूपमा लिनुपर्ने उल्लेख गर्दै जलवायु संकट तीव्र बन्दै गएको र ढिलाइ घातक हुने चेतावनी दिएका छन् ।
