काठमाडौं । स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले नयाँ कार्यविधि लागू नभएसम्म देशभरका सरकारी तथा निजी अस्पतालहरूलाई उपलब्ध जनशक्ति र कार्यभारको आधारमा आइतबार पनि बहिरंग (ओपीडी) सेवा सञ्चालन गर्न निर्देशन दिएको छ।
पछिल्ला दिनहरूमा कतिपय अस्पताल तथा स्वास्थ्य संस्थाहरूले जनशक्ति अभाव देखाउँदै आइतबार ओपीडी सञ्चालन गर्न असमर्थता जनाएपछि मन्त्रालयले यस्तो स्पष्ट निर्देशन जारी गरेको हो। मन्त्रालयका अनुसार स्वास्थ्य सेवा जस्तो अत्यावश्यक र संवेदनशील क्षेत्र निरन्तर सञ्चालनमा रहनुपर्ने भएकाले बिरामीको हितलाई केन्द्रमा राख्दै अस्थायी व्यवस्थाका रूपमा आइतबार पनि ओपीडी सेवा सञ्चालन गर्न भनिएको हो। मन्त्रिपरिषद्को निर्णयअनुसार हप्तामा दुई दिन सार्वजनिक बिदा लागू गरिएपछि स्वास्थ्य क्षेत्रमा त्यसको प्रभाव देखिन थालेको छ। विशेषगरी आइतबार सेवा बन्द हुँदा बिरामीहरू मारमा पर्ने जोखिम बढेपछि मन्त्रालयले हस्तक्षेप गरेको हो।
हाल देशका विभिन्न अस्पतालहरूमा जनशक्ति अभाव, कार्यभारको असन्तुलन तथा सेवा व्यवस्थापनका चुनौतीहरू देखिँदै आएका छन्। कतिपय स्वास्थ्य संस्थाहरूले पर्याप्त चिकित्सक र स्वास्थ्यकर्मीको अभावका कारण नियमित सेवासमेत प्रभावित भइरहेको बताएका छन्। यस्तो अवस्थामा थप एक दिन बिदा हुँदा सेवा प्रवाह झन् प्रभावित हुने भन्दै अस्पताल प्रशासनहरूले चिन्ता व्यक्त गरेका थिए। यही पृष्ठभूमिमा मन्त्रालयले ‘उपलब्ध स्रोत र जनशक्ति व्यवस्थापन गर्दै सेवा निरन्तरता दिनु’ भन्ने निर्देशन जारी गरेको हो। स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले चिकित्सक तथा स्वास्थ्यकर्मीहरूको विश्राम अधिकारप्रति सरकार पूर्ण रूपमा सचेत रहेको जनाएको छ। मन्त्रालयका अधिकारीहरूका अनुसार नयाँ कार्यविधिमार्फत स्वास्थ्यकर्मीहरूको कामको समय, बिदा, सेवा सन्तुलन र कार्यभार व्यवस्थापनलाई स्पष्ट रूपमा सम्बोधन गरिनेछ। “स्वास्थ्यकर्मीहरूलाई उचित विश्राम सुनिश्चित गर्दै सेवा प्रवाहलाई व्यवस्थित गर्ने गरी कार्यविधि तयार भइरहेको छ,” मन्त्रालय स्रोतले जनाएको छ।
पछिल्लो समय चिकित्सक तथा स्वास्थ्यकर्मीका संघ–संस्थाहरूले पनि स्वास्थ्य क्षेत्रमा लागू गरिएको दुई दिने बिदा प्रणालीबारे चासो व्यक्त गर्दै आएका छन्। उनीहरूले अन्य सरकारी कार्यालयसरह स्वास्थ्य संस्थामा पनि बिदा कार्यान्वयन हुनुपर्ने माग राख्दै आएका छन्। तर, स्वास्थ्य सेवा निरन्तर सञ्चालन गर्नुपर्ने बाध्यता रहेकाले यसलाई विशेष व्यवस्थासहित लागू गर्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याइएको छ। मन्त्रालयले जारी गरेको निर्देशनमा स्वास्थ्य सेवा प्रवाहलाई थप व्यवस्थित, सन्तुलित र दिगो बनाउन आवश्यक कार्यविधि छिट्टै लागू गरिने उल्लेख गरिएको छ। उक्त कार्यविधिमा अस्पतालहरूको सेवा समय, जनशक्ति व्यवस्थापन, पालो प्रणाली (शिफ्ट), आकस्मिक सेवा तथा ओपीडी सञ्चालनका मापदण्डहरू समेटिने अपेक्षा गरिएको छ। यसले दीर्घकालीन रूपमा स्वास्थ्य सेवा प्रणालीलाई व्यवस्थित गर्न सहयोग पुग्ने विश्वास मन्त्रालयको छ।
यसबीच आइतबार पनि ओपीडी सेवा सञ्चालन गर्दै आएका अस्पतालहरूलाई मन्त्रालयले धन्यवाद व्यक्त गरेको छ। बिरामीको सुविधालाई प्राथमिकतामा राख्दै सेवा निरन्तरता दिइरहेका स्वास्थ्य संस्थाहरूको प्रयास प्रशंसनीय रहेको मन्त्रालयको भनाइ छ। “स्वास्थ्य सेवा जस्तो अत्यावश्यक क्षेत्रमा निरन्तर सेवा दिनु सबैको साझा दायित्व हो,” मन्त्रालयले जनाएको छ। स्वास्थ्य सेवा बन्द हुँदा त्यसको प्रत्यक्ष असर सर्वसाधारणमा पर्ने भएकाले सेवा निरन्तरता अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ। विशेषगरी ग्रामीण तथा दुर्गम क्षेत्रका नागरिकहरू सीमित स्वास्थ्य सेवामै निर्भर हुने भएकाले ओपीडी सेवा बन्द हुँदा उनीहरू थप समस्यामा पर्ने जोखिम हुन्छ। यस्तो अवस्थामा आइतबार सेवा सञ्चालनले बिरामीको पहुँच सहज बनाउने विश्वास गरिएको छ।
मन्त्रालयले चिकित्सक तथा स्वास्थ्यकर्मीहरूले उठाएका चासो र समस्याहरूप्रति सरकार पूर्ण रूपमा जानकार रहेको पनि स्पष्ट पारेको छ। तिनलाई सम्बोधन गर्न आवश्यक नीति, नियम र संरचनात्मक सुधार गर्न सरकार प्रतिबद्ध रहेको जनाइएको छ। स्वास्थ्यकर्मीहरूको मनोबल उच्च राख्दै सेवा गुणस्तर सुधार गर्ने लक्ष्यसहित कार्य भइरहेको मन्त्रालयले जनाएको छ। हालको निर्देशनलाई अन्तरिम व्यवस्थाका रूपमा लिइएको छ। नयाँ कार्यविधि लागू भएपछि स्वास्थ्य संस्थाहरूले स्पष्ट मापदण्डअनुसार सेवा सञ्चालन गर्नेछन्। यसले एकातिर स्वास्थ्यकर्मीहरूको अधिकार सुनिश्चित गर्नेछ भने अर्कोतर्फ बिरामीलाई निरन्तर र गुणस्तरीय सेवा उपलब्ध गराउनेछ।
समग्रमा, स्वास्थ्य मन्त्रालयको यो निर्देशनले दुई दिने बिदा प्रणाली लागू भएसँगै उत्पन्न भएको अन्योललाई केही हदसम्म सम्बोधन गर्ने प्रयास गरेको देखिन्छ।
प्रक्षेपण राष्ट्रिय दैनिकबाट साभार।
