काठमाडौं । इरानी सेनाको नियन्त्रणमा परेका नेपाली युवा अमृत झा अन्ततः रिहा भएका छन्। केही समयअघि इरानको समुद्री क्षेत्रमा कार्यरत रहँदा पक्राउ परेका झालाई बुधबार बेलुकातिर रिहा गरिएको हो। यस घटनाले विदेशमा रोजगारीका लागि गएका नेपाली कामदारहरूको सुरक्षा, कानुनी अवस्था र कूटनीतिक पहलको प्रभावकारिताबारे पुनः ध्यानाकर्षण गराएको छ।
परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनाल ले झा रिहा भएको पुष्टि गर्दै उनी अहिले सुरक्षित रहेको जानकारी दिएका छन्। मन्त्री खनालका अनुसार झा हाल नेपाली पक्षसँग प्रत्यक्ष सम्पर्कमा रहेका छन् र उनको अवस्थाबारे नियमित अपडेट लिइँदैछ। “उहाँ अहिले हाम्रो सम्पर्कमा हुनुहुन्छ,” मन्त्री खनालले भने, “कतारस्थित नेपाली दूतावासको टोलीले पनि उहाँसँग निरन्तर समन्वय गरिरहेको छ।”
झा दुबईस्थित एक पानी जहाज (शिपिङ) कम्पनीमा कार्यरत थिए। रोजगारीका सिलसिलामा समुद्री क्षेत्रमा काम गरिरहेका बेला उनी इरानी सेनाको नियन्त्रणमा परेका थिए। प्रारम्भिक जानकारीअनुसार जहाज इरानको समुद्री सीमाभित्र प्रवेश गरेको वा सुरक्षा सन्देह उत्पन्न भएको कारण उनलाई नियन्त्रणमा लिइएको आशंका गरिएको थियो। यद्यपि, घटनाको पूर्ण विवरण भने सार्वजनिक गरिएको छैन। घटनापछि नेपाल सरकार कूटनीतिक रूपमा सक्रिय बनेको थियो। परराष्ट्र मन्त्रालयले कतारस्थित नेपाली दूतावासमार्फत इरानी पक्षसँग निरन्तर संवाद र समन्वय अघि बढाएको थियो।
कतारमा रहेको नेपाली दूतावासले इरानसँग सम्बन्धित कूटनीतिक कार्यहरू पनि हेर्ने भएकाले त्यहीँबाट पहल तीव्र बनाइएको हो। यस प्रक्रियामा झाको अवस्थाबारे जानकारी संकलन, कानुनी स्थिति बुझ्ने र रिहाइका लागि पहल गर्ने काम एकसाथ अघि बढाइएको थियो।
मन्त्री खनालले नेपाल सरकारले आफ्ना नागरिकको सुरक्षालाई उच्च प्राथमिकतामा राखेको उल्लेख गर्दै कूटनीतिक प्रयासकै कारण झा रिहा हुन सफल भएको बताए। उनले विदेशी भूमिमा समस्यामा परेका नेपाली नागरिकको उद्धार र सहयोगका लागि सरकार सधैँ तत्पर रहने प्रतिबद्धता पनि व्यक्त गरे।
झा नियन्त्रणमा परेको खबर सार्वजनिक भएपछि उनका परिवार तथा आफन्तहरू निकै चिन्तित बनेका थिए। नेपालमा रहेका परिवारले सरकारसँग उनको सुरक्षित रिहाइका लागि पहल गरिदिन आग्रह गरेका थिए। अब उनको रिहाइको खबरसँगै परिवारमा राहत र खुशीको माहोल छाएको छ। यद्यपि, उनी पूर्ण रूपमा नेपाल फर्किएपछि मात्रै परिवारले ढुक्क महसुस गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। यस घटनाले वैदेशिक रोजगारीमा रहेका नेपाली कामदारहरूको अवस्थाबारे गम्भीर प्रश्न पनि उठाएको छ। विशेष गरी समुद्री क्षेत्रमा काम गर्ने कामदारहरू विभिन्न देशको कानुनी र सुरक्षा व्यवस्थाको जोखिममा पर्ने गरेका छन्। कतिपय अवस्थामा उनीहरू अनजानेमै अन्तर्राष्ट्रिय नियम उल्लङ्घनको आरोपमा पक्राउ पर्ने वा नियन्त्रणमा पर्न सक्ने अवस्था सिर्जना हुन्छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार समुद्री क्षेत्रमा काम गर्ने कामदारहरूलाई अन्तर्राष्ट्रिय जलसीमा, सुरक्षा नियम र सम्बन्धित देशहरूको कानुनी प्रावधानबारे पर्याप्त जानकारी दिन आवश्यक हुन्छ। यसका साथै, उनीहरू कार्यरत कम्पनीहरूले पनि कामदारको सुरक्षा र कानुनी संरक्षणका विषयमा जिम्मेवारी बहन गर्नुपर्ने बताइन्छ।
नेपाल सरकारका लागि पनि यो घटना एक प्रकारको चेतावनीको रूपमा लिइएको छ। वैदेशिक रोजगारीमा जाने कामदारहरूको अभिलेख व्यवस्थापन, आपत्कालीन सम्पर्क संयन्त्र र कूटनीतिक पहुँचलाई अझ सुदृढ बनाउनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ। विशेष गरी मध्यपूर्व र खाडी मुलुकहरूमा कार्यरत नेपालीहरूको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न थप प्रभावकारी संयन्त्र विकास गर्नुपर्ने माग उठ्दै आएको छ। परराष्ट्र मन्त्रालय स्रोतका अनुसार झाको रिहाइसँगै अब उनलाई सुरक्षित रूपमा स्वदेश फर्काउने प्रक्रिया अघि बढाइनेछ।
आवश्यक कागजी प्रक्रिया, यात्रा व्यवस्थापन तथा स्वास्थ्य अवस्थाको मूल्यांकनपछि उनलाई नेपाल ल्याउने तयारी भइरहेको छ। यसका लागि कतारस्थित नेपाली दूतावासले समन्वय गरिरहेको छ। यसबीच, झाको स्वास्थ्य अवस्था सामान्य रहेको प्रारम्भिक जानकारी प्राप्त भएको छ। नियन्त्रणमा रहँदा उनले कुनै गम्भीर शारीरिक क्षति बेहोर्नु नपरेको बताइएको छ। यद्यपि, विस्तृत स्वास्थ्य परीक्षण भने आवश्यक पर्ने देखिएको छ।
राजनीतिक तथा कूटनीतिक वृत्तमा झाको रिहाइलाई सकारात्मक उपलब्धिका रूपमा हेरिएको छ। केहीले यसलाई नेपाल सरकारको प्रभावकारी कूटनीतिक पहलको परिणाम भनेका छन् भने केहीले यस्ता घटनाहरू दोहोरिन नदिन दीर्घकालीन रणनीति आवश्यक रहेको बताएका छन्।मानवअधिकारकर्मीहरूले पनि विदेशमा रहेका नेपालीहरूको सुरक्षाका लागि थप सुदृढ नीतिगत व्यवस्था आवश्यक रहेको औंल्याएका छन्।
उनीहरूका अनुसार विदेशमा काम गर्ने नेपालीहरू प्रायः जोखिमपूर्ण वातावरणमा काम गर्ने भएकाले उनीहरूको सुरक्षा, बीमा, कानुनी सहायता र आपत्कालीन उद्धार संयन्त्रलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्छ। समग्रमा, अमृत झाको रिहाइले एकातिर राहत दिएको छ भने अर्कोतर्फ वैदेशिक रोजगारीमा रहेका नेपालीहरूको सुरक्षासम्बन्धी चुनौतीहरूलाई उजागर गरेको छ। अब सरकार, निजी क्षेत्र र सम्बन्धित निकायहरूले मिलेर यस्ता घटनाहरूलाई न्यूनिकरण गर्न दीर्घकालीन र प्रभावकारी उपायहरू अपनाउने अपेक्षा गरिएको छ।
काठमाडौं । इरानी सेनाको नियन्त्रणमा परेका नेपाली युवा अमृत झा अन्ततः रिहा भएका छन्। केही समयअघि इरानको समुद्री क्षेत्रमा कार्यरत रहँदा पक्राउ परेका झालाई बुधबार बेलुकातिर रिहा गरिएको हो। यस घटनाले विदेशमा रोजगारीका लागि गएका नेपाली कामदारहरूको सुरक्षा, कानुनी अवस्था र कूटनीतिक पहलको प्रभावकारिताबारे पुनः ध्यानाकर्षण गराएको छ।
परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनाल ले झा रिहा भएको पुष्टि गर्दै उनी अहिले सुरक्षित रहेको जानकारी दिएका छन्। मन्त्री खनालका अनुसार झा हाल नेपाली पक्षसँग प्रत्यक्ष सम्पर्कमा रहेका छन् र उनको अवस्थाबारे नियमित अपडेट लिइँदैछ। “उहाँ अहिले हाम्रो सम्पर्कमा हुनुहुन्छ,” मन्त्री खनालले भने, “कतारस्थित नेपाली दूतावासको टोलीले पनि उहाँसँग निरन्तर समन्वय गरिरहेको छ।”
झा दुबईस्थित एक पानी जहाज (शिपिङ) कम्पनीमा कार्यरत थिए। रोजगारीका सिलसिलामा समुद्री क्षेत्रमा काम गरिरहेका बेला उनी इरानी सेनाको नियन्त्रणमा परेका थिए। प्रारम्भिक जानकारीअनुसार जहाज इरानको समुद्री सीमाभित्र प्रवेश गरेको वा सुरक्षा सन्देह उत्पन्न भएको कारण उनलाई नियन्त्रणमा लिइएको आशंका गरिएको थियो। यद्यपि, घटनाको पूर्ण विवरण भने सार्वजनिक गरिएको छैन। घटनापछि नेपाल सरकार कूटनीतिक रूपमा सक्रिय बनेको थियो। परराष्ट्र मन्त्रालयले कतारस्थित नेपाली दूतावासमार्फत इरानी पक्षसँग निरन्तर संवाद र समन्वय अघि बढाएको थियो।
कतारमा रहेको नेपाली दूतावासले इरानसँग सम्बन्धित कूटनीतिक कार्यहरू पनि हेर्ने भएकाले त्यहीँबाट पहल तीव्र बनाइएको हो। यस प्रक्रियामा झाको अवस्थाबारे जानकारी संकलन, कानुनी स्थिति बुझ्ने र रिहाइका लागि पहल गर्ने काम एकसाथ अघि बढाइएको थियो।
मन्त्री खनालले नेपाल सरकारले आफ्ना नागरिकको सुरक्षालाई उच्च प्राथमिकतामा राखेको उल्लेख गर्दै कूटनीतिक प्रयासकै कारण झा रिहा हुन सफल भएको बताए। उनले विदेशी भूमिमा समस्यामा परेका नेपाली नागरिकको उद्धार र सहयोगका लागि सरकार सधैँ तत्पर रहने प्रतिबद्धता पनि व्यक्त गरे।
झा नियन्त्रणमा परेको खबर सार्वजनिक भएपछि उनका परिवार तथा आफन्तहरू निकै चिन्तित बनेका थिए। नेपालमा रहेका परिवारले सरकारसँग उनको सुरक्षित रिहाइका लागि पहल गरिदिन आग्रह गरेका थिए। अब उनको रिहाइको खबरसँगै परिवारमा राहत र खुशीको माहोल छाएको छ। यद्यपि, उनी पूर्ण रूपमा नेपाल फर्किएपछि मात्रै परिवारले ढुक्क महसुस गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। यस घटनाले वैदेशिक रोजगारीमा रहेका नेपाली कामदारहरूको अवस्थाबारे गम्भीर प्रश्न पनि उठाएको छ। विशेष गरी समुद्री क्षेत्रमा काम गर्ने कामदारहरू विभिन्न देशको कानुनी र सुरक्षा व्यवस्थाको जोखिममा पर्ने गरेका छन्। कतिपय अवस्थामा उनीहरू अनजानेमै अन्तर्राष्ट्रिय नियम उल्लङ्घनको आरोपमा पक्राउ पर्ने वा नियन्त्रणमा पर्न सक्ने अवस्था सिर्जना हुन्छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार समुद्री क्षेत्रमा काम गर्ने कामदारहरूलाई अन्तर्राष्ट्रिय जलसीमा, सुरक्षा नियम र सम्बन्धित देशहरूको कानुनी प्रावधानबारे पर्याप्त जानकारी दिन आवश्यक हुन्छ। यसका साथै, उनीहरू कार्यरत कम्पनीहरूले पनि कामदारको सुरक्षा र कानुनी संरक्षणका विषयमा जिम्मेवारी बहन गर्नुपर्ने बताइन्छ।
नेपाल सरकारका लागि पनि यो घटना एक प्रकारको चेतावनीको रूपमा लिइएको छ। वैदेशिक रोजगारीमा जाने कामदारहरूको अभिलेख व्यवस्थापन, आपत्कालीन सम्पर्क संयन्त्र र कूटनीतिक पहुँचलाई अझ सुदृढ बनाउनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ। विशेष गरी मध्यपूर्व र खाडी मुलुकहरूमा कार्यरत नेपालीहरूको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न थप प्रभावकारी संयन्त्र विकास गर्नुपर्ने माग उठ्दै आएको छ। परराष्ट्र मन्त्रालय स्रोतका अनुसार झाको रिहाइसँगै अब उनलाई सुरक्षित रूपमा स्वदेश फर्काउने प्रक्रिया अघि बढाइनेछ।
आवश्यक कागजी प्रक्रिया, यात्रा व्यवस्थापन तथा स्वास्थ्य अवस्थाको मूल्यांकनपछि उनलाई नेपाल ल्याउने तयारी भइरहेको छ। यसका लागि कतारस्थित नेपाली दूतावासले समन्वय गरिरहेको छ। यसबीच, झाको स्वास्थ्य अवस्था सामान्य रहेको प्रारम्भिक जानकारी प्राप्त भएको छ। नियन्त्रणमा रहँदा उनले कुनै गम्भीर शारीरिक क्षति बेहोर्नु नपरेको बताइएको छ। यद्यपि, विस्तृत स्वास्थ्य परीक्षण भने आवश्यक पर्ने देखिएको छ।
राजनीतिक तथा कूटनीतिक वृत्तमा झाको रिहाइलाई सकारात्मक उपलब्धिका रूपमा हेरिएको छ। केहीले यसलाई नेपाल सरकारको प्रभावकारी कूटनीतिक पहलको परिणाम भनेका छन् भने केहीले यस्ता घटनाहरू दोहोरिन नदिन दीर्घकालीन रणनीति आवश्यक रहेको बताएका छन्।मानवअधिकारकर्मीहरूले पनि विदेशमा रहेका नेपालीहरूको सुरक्षाका लागि थप सुदृढ नीतिगत व्यवस्था आवश्यक रहेको औंल्याएका छन्।
उनीहरूका अनुसार विदेशमा काम गर्ने नेपालीहरू प्रायः जोखिमपूर्ण वातावरणमा काम गर्ने भएकाले उनीहरूको सुरक्षा, बीमा, कानुनी सहायता र आपत्कालीन उद्धार संयन्त्रलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्छ। समग्रमा, अमृत झाको रिहाइले एकातिर राहत दिएको छ भने अर्कोतर्फ वैदेशिक रोजगारीमा रहेका नेपालीहरूको सुरक्षासम्बन्धी चुनौतीहरूलाई उजागर गरेको छ। अब सरकार, निजी क्षेत्र र सम्बन्धित निकायहरूले मिलेर यस्ता घटनाहरूलाई न्यूनिकरण गर्न दीर्घकालीन र प्रभावकारी उपायहरू अपनाउने अपेक्षा गरिएको छ।
प्रक्षेपण राष्ट्रिय दैनिकबाट साभार।
