नेपालको तराई क्षेत्रमा पछिल्ला दिनहरूमा बाक्लो हुस्सु र कुहिरो लाग्न थालेको छ । पुस महिनाको सुरुतिरै तापक्रम ह्वात्तै घट्दा देशभर चिसोको प्रकोप बढेको छ । जल तथा मौसम विज्ञान विभागका अनुसार तराईका धेरै स्थानमा बिहानदेखि दिउँसोसम्म हुस्सु नहट्ने अवस्था छ, जसले दैनिक जनजीवन, यातायात र स्वास्थ्यमा प्रत्यक्ष असर पारिरहेको छ ।
कञ्चनपुर, कैलालीदेखि पूर्वी तराईसम्म चिसोले बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक र विपन्न परिवारहरूलाई बढी प्रभावित बनाएको छ । यो मौसममा श्वासप्रश्वाससम्बन्धी रोगहरू, रुघाखोकी, निमोनिया, दम र मुटुरोगका बिरामीहरूको संख्या स्वास्थ्य संस्थामा बढ्न थालेको छ । यदि समयमै सतर्कता अपनाइएन भने यो चिसोले ठूलो स्वास्थ्य संकट निम्त्याउन सक्छ । यसै सन्दर्भमा यो सम्पादकीयले चिसो र हुस्सुको बेला अपनाउनुपर्ने स्वास्थ्य सचेतनाबारे चर्चा गर्दछ ।
चिसो मौसमको सबभन्दा ठूलो जोखिम कमजोर प्रतिरोधी क्षमता भएका समूहमा पर्छ । बालबालिका र ज्येष्ठ नागरिकहरूमा निमोनिया र श्वासप्रश्वासको संक्रमण छिटो फैलिन्छ । स्वास्थ्य विशेषज्ञहरूका अनुसार चिसोले रक्तनलीहरू साँघुरो बनाउने हुँदा हृदयाघात र स्ट्रोकको खतरा बढ्छ । दमका बिरामीहरूमा पनि यो मौसम कष्टकर बन्छ । तराईमा हुस्सुका कारण वायु प्रदूषण बढ्दा फोक्सोसम्बन्धी समस्या थपिन्छ । विगतका वर्षहरूमा तराईमा शीतलहर (कोल्ड वेभ) का कारण दर्जनौंको मृत्यु भएको तथ्यांकले यो जोखिमलाई पुष्टि गर्छ । गरिब परिवारहरूमा न्यानो कपडा र आगोको अभावले हाइपोथर्मिया (शरीरको तापक्रम अत्यधिक घट्ने) को समस्या बढ्छ । यसैले यो बेला व्यक्तिगत र सामुदायिक स्तरमा सतर्कता अपनाउनु अनिवार्य छ ।
सबभन्दा पहिलो र महत्वपूर्ण उपाय भनेको शरीरलाई न्यानो राख्नु हो । बाक्ला र तहगत कपडा लगाउनुहोस्—भित्री तहमा नमी सोस्ने कपडा, बीचमा इन्सुलेशन दिने ऊन वा फ्लीस र बाहिर हावा र पानी नछिर्ने ज्याकेट । टाउको, कान, हात र खुट्टा छोप्नु विशेष आवश्यक छ किनकि शरीरको धेरै ताप यिनै अंगबाट निस्कन्छ । घरभित्र पनि चिसो भुइँमा नबस्ने, न्यानो ओछ्यान प्रयोग गर्ने र राति अतिरिक्त कम्बल प्रयोग गर्नुहोस् । विपन्न परिवारका लागि स्थानीय सरकार र सामाजिक संस्थाहरूले न्यानो कपडा र कम्बल वितरणलाई तीव्रता दिनुपर्छ ।
खानपानमा पनि विशेष ध्यान दिनुपर्छ । चिसोमा शरीरलाई ऊर्जा चाहिने हुँदा पौष्टिक र तातो खानेकुरा खानुहोस् । झोलिलो खाना, सुप, अदुवा–लसुन भएको तरकारी, दाल र मासुले प्रतिरोधी क्षमता बढाउँछ । फलफूलमा भिटामिन सी युक्त अमला, कागती, सुन्तला प्रशस्त खानुहोस् । चिसोमा पानी कम पिउने बानी हुन्छ तर डिहाइड्रेसनबाट बच्न पर्याप्त तातो पानी, झोल वा हर्बल टी पिउनुहोस् । धूम्रपान र मदिरा सेवन पूर्ण रूपमा बन्द गर्नुहोस् किनकि यिनले शरीरको तापक्रम घटाउँछन् र संक्रमणको जोखिम बढाउँछन् ।
हाइजिन र संक्रमणबाट बच्न मास्क प्रयोग गर्नुहोस्, विशेष गरी हुस्सुमा बाहिर निस्कँदा । हात नियमित धुनुहोस् र भीडभाडबाट टाढा रहनुहोस् । रुघाखोकी लागेका व्यक्तिसँग दूरी कायम गर्नुहोस् । इन्फ्लुएन्जा वा निमोनियाको खोप लगाउन सकिन्छ भने लगाउनुहोस् । घरभित्र आगो बाल्दा धुवाँको उचित निकास हुनुपर्छ नत्र कार्बन मोनोअक्साइड विषाक्तताको खतरा हुन्छ । व्यायाम पनि महत्वपूर्ण छ—घरभित्रै हल्का योग वा व्यायामले रक्तसञ्चार राम्रो हुन्छ ।
विशेष समूहका लागि थप सावधानी आवश्यक छ । बालबालिकालाई अतिन्यानो नपार्ने तर चिसोबाट पूर्ण जोगाउने । ज्येष्ठ नागरिक र दीर्घरोगीहरू (मुटु, मधुमेह, दम) ले नियमित औषधि खाने र स्वास्थ्य जाँच गराउने । लक्षणहरू जस्तै लगातार खोकी, ज्वरो, श्वास फेर्न गाह्रो भए तुरुन्त स्वास्थ्य संस्था पुग्नुहोस् । तराईमा हुस्सुले यातायात प्रभावित हुँदा दुर्घटनाको जोखिम पनि बढ्छ, त्यसैले बाहिर निस्कँदा सावधानी अपनाउनुहोस् ।
सरकार र समुदायको भूमिका पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ । स्वास्थ्य मन्त्रालय र स्थानीय तहले चिसोबाट बच्ने जनचेतना कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्छ ।
स्वास्थ्य संस्थाहरूमा न्यानो वार्ड र आवश्यक औषधिको व्यवस्था गर्नु आवश्यक छ । मौसम विभागले नियमित पूर्वानुमान गर्दै सतर्कता अपनाउन अनुरोध गरिरहेको छ, यसलाई गम्भीरतापूर्वक लिनुपर्छ । सामाजिक संस्थाहरूले विपन्नलाई न्यानो सामग्री वितरण गर्नुपर्छ ।
अन्तमा, यो चिसो र हुस्सुको मौसम अस्थायी हो तर यसले निम्त्याउने स्वास्थ्य जोखिम दीर्घकालीन हुन सक्छ । व्यक्तिगत सतर्कता, परिवारको सहयोग र सामुदायिक प्रयासले यो जोखिमलाई न्यूनीकरण गर्न सकिन्छ । न्यानो कपडा, पौष्टिक खाना, सफाइ र समयमै उपचार नै यसको मुख्य हतियार हुन् । सबैले यो सतर्कता अपनाएमा यो जाडो सुरक्षित र स्वस्थकर बित्न सक्छ । स्वास्थ्य नै जीवनको आधार हो, यसलाई जोगाउनु हाम्रो सबैको दायित्व हो ।
मिति २०८२ पुस ६ गतेको सम्पादकीय प्रक्षेपण राष्ट्रिय दैनिकदेखि साभार ।
