काठमाडौं । सगरमाथा आरोहणको इतिहासमा सन् २०२६ एक महत्वपूर्ण वर्षका रूपमा दर्ज भएको छ। यस वर्षको बसन्त ऋतुमा सगरमाथा आरोहणका लागि अनुमति लिनेहरूको संख्या अहिलेसम्मकै उच्च पुगेपछि नयाँ रेकर्ड कायम भएको हो।
पर्यटन विभागका अनुसार मार्च १ देखि मे ८ सम्मको अवधिमा मात्रै कुल ४९२ जनाले सगरमाथा आरोहणका लागि अनुमति लिएका छन्, जुन यसअघि कायम भएको सबै रेकर्डलाई उछिन्दै नयाँ कीर्तिमान बनेको हो। पर्यटन विभागका निर्देशक हिमाल गौतमका अनुसार सगरमाथा आरोहणको ७३ वर्ष लामो इतिहासमा यस वर्ष जति धेरै आरोहीले अनुमति लिएका थिएनन्। सन् २०२३ मा ४७८ जनाले अनुमति लिएको रेकर्डलाई यस वर्ष ४९२ जनाले पार गरेका छन्। “सगरमाथा आरोहणको इतिहासमै यस वर्षको बसन्त सिजन विशेष रह्यो। अहिलेसम्मकै धेरै आरोहीले अनुमति लिएका छन्,” गौतमले भने।
सगरमाथा आरोहण सन् १९५३ मा एडमण्ड हिलारी र तेन्जिङ नोर्गे शेर्पाले पहिलो सफल आरोहण गरेसँगै सुरु भएको थियो। त्यसयता हरेक वर्ष विश्वभरबाट हजारौँ साहसिक पर्यटकहरू नेपाल आउने गरेका छन्। तर पछिल्ला केही वर्षमा विश्वव्यापी आर्थिक अस्थिरता, द्वन्द्व र विभिन्न सामाजिक–राजनीतिक आन्दोलनका कारण पर्यटन क्षेत्रमा केही सुस्तता देखिएको थियो। यस्तो प्रतिकूल अवस्थाबीच पनि यस वर्षको उच्च सहभागिताले पर्यटन क्षेत्रका लागि सकारात्मक सन्देश दिएको सरोकारवालाहरू बताउँछन्। निर्देशक गौतमका अनुसार यस वर्ष सगरमाथा आरोहणका लागि ५० वटा टिमले अनुमति लिएका छन्। तीमध्ये १०५ जना महिला र ३८७ जना पुरुष रहेका छन्। महिला सहभागिता पनि क्रमशः बढ्दै गएको देखिएको छ, जसले पर्वतारोहण क्षेत्रमा लैङ्गिक सन्तुलनतर्फ सकारात्मक संकेत गरेको छ।
सगरमाथा आरोहणका लागि अनुमति प्रदान गर्दा सरकारले उल्लेखनीय राजस्व समेत संकलन गरेको छ। यस वर्ष मात्रै सगरमाथाबाट एक अर्ब सात करोड ४० लाख ९५ हजार ४७५ रुपैयाँ राजस्व संकलन भएको पर्यटन विभागले जनाएको छ। यो रकम अघिल्लो वर्षहरूको तुलनामा उल्लेखनीय वृद्धि भएको मानिन्छ। सगरमाथा मात्रै होइन, अन्य हिमालहरूमा पनि यस वर्ष उल्लेखनीय आकर्षण देखिएको छ। पर्यटन विभागका अनुसार सन् २०२६ को बसन्त सिजनमा नेपालका ३० वटा हिमाल आरोहणका लागि कुल १ हजार १३४ जनाले अनुमति लिएका छन्।
तीमध्ये २७४ जना महिला र ८६० जना पुरुष रहेका छन्। यी हिमालहरूबाट एक अर्ब २४ करोड ४१ लाख २१ हजार ९५४ रुपैयाँ राजस्व संकलन भएको छ। विशेषज्ञहरूका अनुसार नेपालका हिमालहरू विश्वभरका साहसिक पर्यटकहरूको प्रमुख आकर्षण बनेका छन्। सगरमाथा त झन् विश्वकै सर्वोच्च शिखर भएकाले यसको आकर्षण छुट्टै छ। पछिल्ला वर्षहरूमा पर्वतारोहण पूर्वाधार सुधार, सुरक्षा व्यवस्थामा ध्यान, मौसम पूर्वानुमान प्रणालीको विकास तथा अन्तर्राष्ट्रिय प्रचार–प्रसारका कारण पनि आरोहीहरूको संख्या बढ्दै गएको बताइन्छ।
तर आरोहीहरूको संख्या बढेसँगै चुनौतीहरू पनि थपिएका छन्। वातावरणीय प्रभाव, फोहोर व्यवस्थापन, भीडभाड तथा सुरक्षासम्बन्धी चिन्ताहरू पनि उत्तिकै उठ्ने गरेका छन्। विज्ञहरू भन्छन्—रेकर्ड संख्यामा आरोही आउनु राम्रो संकेत भए पनि त्यसको व्यवस्थापन प्रभावकारी हुनुपर्छ। अन्यथा हिमालको प्राकृतिक सौन्दर्य र पर्यावरणमा दीर्घकालीन असर पर्न सक्छ। सरकारले पछिल्ला वर्षहरूमा ‘क्लिन माउन्टेन’ अभियान, अनिवार्य फोहोर व्यवस्थापन नियम तथा आरोहीहरूको संख्या व्यवस्थापन जस्ता उपायहरू लागू गर्दै आएको छ।
आगामी दिनमा अझ कडाइका साथ यी नीतिहरू कार्यान्वयन गर्नुपर्ने सरोकारवालाहरूको सुझाव छ। समग्रमा, सन् २०२६ को बसन्त सिजन नेपालका लागि पर्वतारोहण क्षेत्रमा ऐतिहासिक बनेको छ। सगरमाथामा नयाँ रेकर्ड कायम हुनु केवल संख्या वृद्धि मात्र नभई नेपालको पर्यटन क्षेत्रमा पुनरुत्थानको संकेत पनि हो। विश्वव्यापी चुनौतीहरूका बीच पनि नेपालले साहसिक पर्यटनमा आफ्नो आकर्षण कायम राख्न सफल भएको यस घटनाले देखाएको छ। अब यसको दिगोपन सुनिश्चित गर्नु सबै पक्षको साझा जिम्मेवारी बनेको छ।
प्रक्षेपण राष्ट्रिय दैनिकबाट साभार ।
